تاثیر جنگ ایران و اسرائیل بر دلار، به دلیل پیچیدگی اقتصاد ایران، در جنبههای مختلفی نمایان میشود: از ترس و احساسات اجتماعی گرفته تا تغییر در درآمدهای نفتی و زیرساختهای اقتصادی کشور، همه میتوانند تحت تأثیر پیامدهای جنگ ایران و اسرائیل روی ارزش دلار واقع شوند.
برای پیش بینی و تخمین تاثیر جنگ ایران و اسرائیل بر دلار، اگر به گذشته برگردیم؛ واضح است که در دورههای اوجگیری مخالفت ایران با دیگر مناطق، ارزش دلار روندی صعودی به خود گرفته است. از این رو، در نگاه اول به سادگی میتوان گفت: رایجترین تاثیر جنگ ایران و اسرائیل بر دلار این است که روند ارزش دلار به تومان صعودی میشود. اما دلیل این امر چیست؟ و تاثیر جنگ ایران و اسرائیل بر دلار در چه ابعاد دیگری از اقتصاد ایران نمایش داده میشود.
تاثیر جنگ ایران و اسرائیل بر دلار در اقتصاد پیچیده ایران
جنگ میان دو کشور، در ابعاد مختلف اقتصاد آنها موثر است. تنش اخیر میان ایران و اسرائیل نیز که به جنگ ۱۲ روزه معروف شد، در جنبههای مختلفی از صنایع ایران اثر گذاشت: از اختلال در قیمت لحظه ای ارزهای دیجیتال و زیرساختهای این صنعت (هک نوبیتکس) گرفته تا جهش لحظهای ارزش دلار و اختلال در زیرساختهای انرژی ایران. البته به همان نسبت و حتی بیشتر، در زیرساختهای اقتصادی و نظامی اسرائيل اختلال و مشکل ایجاد شد.
اگر از زاویه اقتصاد جهانی نیز مساله را بررسی کنیم، این جنگ نوسانات زیادی را به اقتصاد جهانی تحمیل کرده است: به خصوص از طریق اختلال در بازارهای نفت. خاورمیانه یک مرکز حیاتی برای تولید نفت است و هرگونه بیثباتی در این منطقه میتواند به نوسانات شدید در قیمت جهانی نفت و اختلال در عرضه آن منجر شود. اتفاقی که به شدت در اغلب ابعاد اقتصاد جهانی تاثیر منفی خواهد گذاشت.
جنگ ایران و اسرائیل چطور ارزش دلار را صعود میدهد؟
اقتصاد پیچیده ایران و سلطه دلار در سطح کل جهان به ویژه ایران، باعث شده است: جنگ ایران و اسرائیل، به طور عمیقی ارزش تومانی دلار را رشد دهد. بررسی تاریخچه قیمت لحظه ای تتر در صرافی ارز دیجیتال ایرانی رابکس، از تاریخ 23 خرداد 1404 (شروع جنگ ۱۲ روزه) تا روزهای پایانی اوجگیری تنش، این موضوع را اثبات میکند. اما چرا این اتفاق رخ میدهد؟
چه شرایطی در اقتصاد ایران و روابط دیپلماتیک آن نهفته است که شروع تنش ارزش تومانی دلار را افزایش میدهد؟
تأثیرپذیری ارزش دلار از جنگ، ناشی از شرایط ساختاری اقتصاد ایران
در برخی کشورهای تورمی نظیر ایران، دلار (با اینکه یک ارز فیات است) درست نظیر طلا (به عنوان مطمئنترین دارایی در تاریخ بشر)، یک ابزار حفظ ارزش مطلوب در نظر گرفته میشود. احتمالا به همین خاطر است که در زمان جنگ، درست مشابه تقویت تقاضا برای خرید و فروش پکس گلد (طلای دیجیتال)، سرمایهگذاران به خرید تتر (دلار) در صرافیهای ایرانی روی میآورند؛ اتفاقی که در مقیاس خود ارزش دلار را رشد میدهد.
به طور کلی، هر عاملی که اعتماد به ریال را کاهش دهد یا تقاضا برای ارز دلار را افزایش دهد، میتواند باعث افت سریع ارزش ریال نسبت به دلار شود.
پارامترهایی برای افزایش ارزش دلار در زمان جنگ ایران-اسرائیل
برخی از مواردی که در زمان جنگ میتوانند دلار را در مقابل تومان تقویت کنند، عبارتند از:
۱. تورم بالا و کاهش قدرت خرید: از آنجایی که اقتصاد ایران در سالهای اخیر با تورم دو رقمی یا حتی ابرتورم مواجه هست، هر شوک ژئوپولیتیکی مانند جنگ میتواند سرعت سقوط ارزش خرید با تومان را بیشتر کند. شهروندان و کسبوکارها برای حفظ ارزش داراییها به خرید دلار روی میآورند. این امر باعث افزایش تقاضا برای دلار و بالا رفتن نرخ آن میشود.
۲. ذخایر اندک ارز خارجی در ایران: توانایی ایران برای تثبیت ارزش ریال به ذخایر ارزی آن وابسته است. در دوران جنگ و شدت آن، این ذخایر به سرعت صرف واردات، هزینههای نظامی یا کنترل نرخ ارز میشوند. اگر ذخایر کافی نباشد، بانک مرکزی قادر به دفاع از ارزش ریال نخواهد بود و نرخ دلار جهش میکند.
۳. اختلال در صادرات نفت: صادرات نفت منبع اصلی تامین ارز خارجی دولت ایران است؛ جنگ میتواند موجب انسداد مسیرهای کشتیرانی، تخریب زیرساختها یا اعمال تحریمهای جدید شود. کاهش درآمدهای ارزی، کمبود دلار در بازار ایجاد کرده و نرخ آن را بالا میبرد.
۴. فرار سرمایه: جنگ، ریسک سرمایهگذاری در کسب و کارهای داخل ایران را در نظر سرمایهگذاران داخلی و خارجی افزایش میدهد. به دنبال این اقدام، سرمایهها از کشور خارج شده و به بازارهای امنتر منتقل میشوند. این نوع از فرار سرمایه به معنای تبدیل ریال به دلار یا دیگر دارایی خارج از ایران است که تقاضا برای دلار را بالا میبرد.
۵. بی ثباتی نظام بانکی و مالی: یکی از اصلیترین دلایلی که با جنگ ایران و اسرائيل، ارزش ریال در مقابل دلار به شدت تضعیف میکند، به ایجاد بی ثباتی که در نظام بانکی و مالی ایران رخ میدهد، مربوط میشود. اگر بانکهای داخلی به دلیل جنگ با مشکلات عملیاتی، تحریمهای مالی یا حملات سایبری روبهرو شوند، اعتماد به ریال بیشتر تضعیف میشود. مردم برای حفظ نقدینگی خود، به دلار بهعنوان یک پناهگاه امن روی میآورند.
۶. تشدید تحریمها یا محدودیتهای تجاری: اگر آمریکا در جنگ میان ایران و اسرائيل، به تحریمهای بیشتر ایران روی آورد، بهویژه در زمینه تراکنشهای مالی و واردات، دسترسی ایران به کسب ارز دلار از تراکنشهای فرامرزی محدودتر میشود. کاهش عرضه ارز دلار در ایران، در حالیکه تقاضا بالاست، به جهش شدید نرخ دلار منجر میشود.
۷. رفتارهای سفتهبازانه: معاملهگران نوسانگیر و آربیتراژگر (سفتهبازان) که به محض شروع جنگ، انتظار دارند ریال بیشتر تضعیف شود، به نیت کسب سود لحظهای، اقدام به خرید دلار یا تتر در صرافیهای ارز دیجیتال رابکس، نوبیتکس و والکس یا بقیه میکنند. این دسته رفتارهای سفتهبازانه میتواند بهسرعت نوسانات ارزی را چند برابر کند.
بررسی سناریوهای تحلیلی مختلف نشان میدهد که هر کدام از عوامل اقتصادی و احساسات اجتماعی ناشی از جنگ ایران و اسرائیل، میتواند دلار را به محدوده بیش از 150 هزار تومان برساند. در صورت تداوم بیشتر این جنگ و گسترش مناطق درگیر در آن، ارزش دلار به بیش از 200 هزار تومان نیز ممکن است برسد.
جمعبندی: پس از جنگ، آینده ریال در برابر دلار چه میشود؟
آینده نرخ دلار در مقابل تومان به سه عامل کلیدی بستگی خواهد داشت: پایان جنگ: دستیابی به یک مذاکره مسالمتآمیز میتواند به ثبات اقتصادی ایران کمک کند و از ارزش تومان حمایت نماید. اصلاحات اقتصادی: اجرای اصلاحات ساختاری برای مهار تورم، کاهش کسری بودجه و کم کردن وابستگی به صادرات نفت میتواند ارزش تومان را تقویت کند. روابط بینالمللی کارآمد: بهبود روابط دیپلماتیک و کاهش تحریمها میتواند اعتماد سرمایهگذاران را افزایش داده و ثبات بیشتری برای ارز ملی ایجاد کند. بهطور خلاصه، مسیر آینده نرخ دلار به تومان به توانایی ایران در مدیریت این چالشهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی بستگی دارد.
هر بار تنش سیاسی بالا میگیره، قیمت دلار هم بلافاصله میره بالا. واقعاً چرا اینقدر سریع واکنش نشون میده؟
سؤال خیلی خوبی مطرح کردید. دلیل اصلی این واکنش سریع، ساختار شکننده و تورمی اقتصاد ایرانه. در شرایط بیثباتی، مردم برای حفظ ارزش داراییشون به دلار یا داراییهای امن مثل طلا و تتر پناه میبرن. همین افزایش تقاضا باعث جهش قیمت دلار میشه، حتی قبل از اینکه اثرات واقعی جنگ ظاهر بشه.