بر اساس روایات و سنت زیارتی شیعه، ماه رجب، یازدهم و بیستوسوم ذوالقعده و ششم رمضان، بهعنوان ویژهترین ایام زیارت امام رضا(ع) معرفی شدهاند.
به گزارش خبرنگار مهر، در روایات معتبر اهل بیت(ع) و در کتب و منابع قابل استناد شیعه درباره زیارت ثواب زیارت حضرت علیبنموسیالرضا(ع) با تعابیری بینظیر و فراتر از تصور یاد شده است. یحیی بن سلیمان مازنی از امام موسیالکاظم(ع) نقل میکند که فرمود: «هر کس قبر فرزندم را زیارت کند، خداوند برای او ثواب هفتاد حج، سپس هفتصد حج و آنگاه هفتادهزار حج را مینویسد.» راوی با شگفتی پرسید و امام تأیید فرمود: «آری، و چه بسا حَجّی که پذیرفته نمیشود.» سپس افزود: «هر کس او را زیارت کند و یک شب در کنار آرامگاهش بماند، مانند کسی است که خدا را بر عرشش زیارت کرده است.» و در ادامه فرمود: «هنگامی که روز قیامت برپا میشود، بر عرش خدا چهار نفر از پیشینیان (نوح، ابراهیم، موسی و عیسی علیهمالسلام) و چهار نفر از متأخران (پیامبر اکرم و علی، حسن و حسین علیهمالسلام) حضور دارند. سپس سفرهای گسترده میشود و زیارتکنندگان قبور پیشوایان در کنار ما مینشینند؛ آگاه باشید که والاترین درجه و نزدیکترین فرد به پاداش و عطایای الهی، کسی است که قبر فرزندم علیبنموسی(ع) را زیارت کرده باشد.»
همچنین عیسی بن راشد از امام صادق(ع) میپرسد: ثواب زیارت قبر امام حسین(ع) و خواندن دو رکعت نماز در آنجا چیست؟ امام فرمود: «برای او حج و عمره نوشته میشود.» راوی پرسید: آیا این حکم درباره زیارت هر امام واجبالاطاعتی نیز جاری است؟ حضرت تأیید فرمود و اضافه کرد: «هرگز ترک زیارت مشاهد و مکانهای مقدس اهلبیت(ع) را جایز مدار.»
روزهای زیارتی در فرهنگ شیعه
فرهنگ زیارت امام رضا(ع) در ایام مختلف سال و به ویژه در روزهای خاصی از سوی مردم گرامی داشته شدهاست. روزهای خاص زیارت که به نام زیارت مخصوص در بین مردم شناخته می شود پیش از آنکه تماماً برآمده از نصوص صریح روایی باشد، ریشه در اهتمام عالمان بزرگ شیعه، گزارشهای تاریخی و بزرگداشتهای آیینی دارد. تنها «ماه رجب» است که نص مستقیمی از امام جواد(ع) درباره افضلیت زیارت در آن وارد شده است؛ مابقی موارد بیشتر بر پایه فتاوا، استحسانات فقهی و تقویمنگاریهای زیارتی علمایی چون شیخ مفید، سید بن طاووس، کفعمی، میرداماد و فیض کاشانی شکل گرفته است.
این روزها بستری معنوی و عملی برای پیوند دلهای مشتاق با امام رئوف فراهم میکنند و برای بسیاری از شیعیان که به دلایل جغرافیایی، اقتصادی یا اجتماعی امکان حضور دائمی در مشهد مقدس را ندارند، فرصتی است تا از طریق زیارت لفظی، سلام از دور یا قصد قلبی، پیوند معنوی خود را با آن حضرت زنده نگه دارند.
کیفیت و اعتبار این روزها طیفی گسترده دارد؛ از روایات مستند و متواتر گرفته تا نقلهای تاریخی و قرینهسازیهای عالمانه. علمای پیشین با تکیه بر مستنداتی که شاید امروز در دسترس نباشد، و نیز با توجه به قرائن زمانی، مکانی و بزرگداشتهای شیعی، این تقویم را سامان گرفته است.
روزهای زیارتی اختصاصی امام رضا(ع)
برخلاف روزهای مشترک زیارتی که برای همه ائمه اطهار(ع) یا مشاهد مقدس توصیه شدهاند، روزهای زیر بهطور ویژه به شخصیت، زندگی یا روایات مرتبط با امام هشتم (ع) اختصاص دارد.
ماه رجب: بر اساس روایتی که امام جواد(ع) به محمد بن سلیمان فرمودهاند، زیارت قبر پدرشان در ماه رجب، افضل از انجام حج واجب و حج تمتع است. این روایت اگرچه روز خاصی را تعیین نکرده، اما کل ماه رجب را بهعنوان زمان برتر زیارت رضوی معرفی میکند.
۱۱ ذوالقعده: مشهورترین و اصحترین تاریخ در میان علمای شیعه برای روز ولادت امام رضا(ع) (سال ۱۴۸ق) است و از دیرباز مورد توجه زیارتکنندگان بوده است.
پایان ماه صفر / ۲۳ ذوالقعده: درباره روز شهادت حضرت اقوال متعددی وجود دارد، اما «۲۳ ذوالقعده» در سنت زیارتی شیعیان، بهویژه در کتب قدیمی و میان فارسیزبانان، از شهرت خاصی برخوردار است و زیارت در این روز (حضوری یا از دور) همراه با خواندن زیارتنامههای مأثور، بسیار سفارش شده است. همچنین پایان ماه صفر نیز از دیگر اقوال مشهور در این زمینه است.
۶ رمضان: روز ولایتعهدی امام رضا(ع) (سال ۲۰۱ق). سید بن طاووس(ره) نماز ویژهای برای این روز نقل کرده و علامه مجلسی(ره) تأکید نموده که شایسته است این نماز پس از زیارت بارگاه رضوی خوانده شود.
۲۵ ذوالقعده (روز دحوالارض): اگرچه این روز در تقویم اسلامی عمومی است، اما روایات خاص امام رضا(ع) درباره فضیلت روزه و وقایع آفرینش در این روز، و نیز تأکید میرداماد(ره) بر زیارت امام رضا(ع) در آن، این تاریخ را به روزی ویژه تبدیل کرده است.
سایر تاریخهای گزارششده: مانند ۱۱ ربیعالاول، ۱۰ ربیعالثانی، ۱، ۵ و ۷ رمضان، ۱۰ ربیعالاول، ۱۱ و ۱۵ ذوالحجه و… که بر پایه نقلهای تاریخی، گزارشهای ورود یا خروج ایشان از مرو، و یا وقایعی مانند تشرف ریان بن شبیب شکل گرفتهاند.
