برای نزدیک به یک قرن، علم پدیده چروک شدن پوست انگشتان در آب را ناشی از فرآیند غیرفعال اسمز میدانست. اما یافتههای نوین عصبشناسی و زیستشناسی تکاملی فاش کردهاند که این پدیده، یک واکنش فعال و هوشمندانه از سوی سیستم عصبی خودکار بدن است که به نیاکان ما در بقا، جمعآوری غذا و حفظ تعادل در محیطهای مرطوب کمک میکرده است.
تینا مزدکی_چروک شدن انگشتان دست و پا پس از غوطهور شدن در آب، یکی از آن پدیدههای عجیب زیستشناسی است که برای مدتی طولانی جلوی چشمان ما قرار داشته، اما کمتر کسی به طور جدی به چرایی آن فکر کرده است. توجیهی که به طور گسترده میان مردم پذیرفته شده بود، این بود که پوست به طور غیرفعال آب را جذب میکند، متورم میشود و در نتیجه چروک برمیدارد؛ فرضیهای که بخش عمدهای از قرن بیستم را بدون چالش پشت سر گذاشت. این پایداری به دلیل قوی بودن شواهد این فرضیه نبود، بلکه به این خاطر بود که هیچکس هرگز آن را به طور دقیق و سختگیرانه آزمایش نکرده بود.
وقتی محققان سرانجام این پدیده را زیر ذرهبین قرار دادند، به یافتههای بسیار جذابتری دست یافتند: این پدیده یک واکنش فعال عصبمحور است که نشانههای ریختشناختی آن با سازگاری تکاملی همخوانی دارد، در شرایط محیطی خاص مزایای عملکردی قابلسنجشی ارائه میدهد و حتی پزشکی مدرن تقریباً به طور تصادفی متوجه کاربرد بالینی و تشخیصی آن شده است.
داستان این کشف از یک مشاهدۀ نورولوژیکِ نادیده گرفتهشده در دهه ۱۹۳۰ آغاز میشود، از مسیر سیستم عصبی سمپاتیک عبور میکند و در نهایت – مانند بسیاری از پرسشها در زیستشناسی تکاملی انسان – در جایی در حاشیههای مرطوب گذشته اجدادی ما به پایان میرسد.
هنگام خیس شدن چه اتفاقی برای انگشتان ما میافتد؟
توجیه مبتنی بر فرآیند اسمز (یعنی اینکه پوست آب جذب میکند، متورم میشود و جمع میشود) به اندازهای شهودی و ساده بود که توانست بیشتر سالهای قرن بیستم را بدون رقیب سپری کند. اما مشخص شد که این فرضیه کاملاً اشتباه است. یک مطالعه مدلسازی بیومکانیکی در سال ۲۰۱۶ نشان داد که ایجاد الگوهای چروکی که ما در واقعیت روی انگشتان خود مشاهده میکنیم، تنها از طریق تورم غیرفعال، نیازمند آن است که حجم پوست حداقل ۲۰ درصد فراتر از حجم طبیعی خود منبسط شود؛ اتفاقی که در واقعیت هرگز رخ نمیدهد.
با این حال، آنچه که این باور غلط را به شکلی ملموستر و عینیتر در هم شکست، مشاهداتی بود که در دهه ۱۹۳۰ انجام شد اما در آن زمان توجه چندانی به آن جلب نگردید: پوست انگشتان بیمارانی که اعصاب محیطی آنها قطع شده بود، در آب چروک نمیشد. پوست آنها فارغ از اینکه چه مدت در آب غوطهور بماند، کاملاً صاف باقی میماند.
ادامه این مطلب را در «چرا انگشتها در حمام چروک میشوند؟»، بخوانید.
۲۲۷۳۲۳
