از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای متجاوزان دارد.
خبرگزاری مهر، گروه بینالملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرده و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های غربی
بی بی سی در گزارشی از یک روز پرالتهاب دیپلماتیک در واشنگتن نوشت که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، با تمدید آتش بس با ایران، عملاً برای دستیابی به توافق زمان خریده است. بر اساس این گزارش، در حالی که هواپیمای معاون رئیس جمهور آمریکا برای عزیمت به اسلام آباد آماده بود، این سفر به تعویق افتاد و ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال از تمدید آتش بس خبر داد.
این رسانه انگلیسی افزود که این دومین بار در طول دو هفته اخیر است که ترامپ از تهدید به تشدید جنگ عقب نشینی می کند. وی دلیل این تصمیم را درخواست پاکستان به عنوان میانجیگر برای فرصت دادن به تهران جهت ارائه «پیشنهادی واحد» عنوان کرد، اما این بار برخلاف دفعات پیشین، ضرب الاجل مشخصی برای آتش بس تعیین نکرد.
بی بی سی به نقل از تحلیلگران موسسه خاورمیانه نوشت که این اقدام اگرچه عملگرایانه و نشانه ای از تمایل ترامپ به پایان جنگی است که در میان حامیانش محبوبیت ندارد، اما پرسش های اساسی بحران همچنان بی پاسخ مانده است. در پایان گزارش تصریح شده که ترامپ هیچ نشانه ای از لغو محاصره تنگه هرمز ارائه نداد و ایران نیز از خطوط قرمز خود عقب نشینی نکرده است؛ بنابراین چشم انداز پایان سریع جنگ همچنان مبهم باقی مانده است.
روزنامه گاردین در سرمقاله ای به بررسی ابعاد گسترده هزینه های انسانی و اقتصادی جنگ ایران پرداخت و نوشت که تبعات این مناقشه فاجعه بار حتی پس از تمدید یکجانبه آتش بس از سوی دونالد ترامپ، همچنان رو به افزایش است. به نوشته این روزنامه انگلیسی، مقامات ایران اعلام کرده اند که بیش از ۳۳۰۰ ایرانی از جمله ۳۸۳ کودک در جریان حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی جان خود را از دست داده اند.
گاردین تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران علاوه بر توان موشکی و پهپادی، سلاح اصلی خود را وارد آوردن فشار اقتصادی از طریق کنترل تنگه هرمز می داند. در این گزارش به هشدار صندوق بین المللی پول مبنی بر احتمال وقوع رکود جهانی اشاره شده و تأکید گردیده که افزایش همزمان هزینه های انرژی، غذا و کود شیمیایی، فقیرترین کشورها را بیش از همه تحت فشار قرار خواهد داد.
این رسانه انگلیسی با استناد به برآورد پروفسور لیندا بیلمز از دانشگاه هاروارد، هزینه نهایی این جنگ برای آمریکا را حدود یک تریلیون دلار تخمین زد. گاردین در پایان خاطرنشان ساخت که بر اساس اعلام برنامه جهانی غذا، ۴۵ میلیون نفر در آسیا و آفریقا در معرض ناامنی غذایی حاد قرار گرفته اند و این در حالی است که بودجه های بشردوستانه بین المللی به شدت کاهش یافته است.
واشنگتن پست در تحلیلی به قلم یکی از تحلیلگران خود، مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا را «نمونه ای بی سابقه» از بازی لبه پرتگاه توصیف کرد. به نوشته این رسانه، هر دو طرف خواستار توافق هستند اما چنان رفتار می کنند که گویی به آن نیازی ندارند و تنها راه رسیدن به «بله» را تکرار «نه» می دانند.
واشنگتن پست می افزاید که تمدید ضرب الاجل حمله از سوی ترامپ، به جای بستن درِ مذاکرات، آن را گشوده نگه داشته تا رهبری ایران فرصت تصمیم گیری داشته باشد. این تحلیل، رفتار دو طرف در قبال تنگه هرمز را بخشی از مانور پیش از مذاکره می داند؛ جایی که ترامپ با وجود گشایش مشروط تنگه از سوی ایران، از لغو محاصره خودداری کرد و تنش دوباره اوج گرفت.
در پایان این گزارش پیش بینی شده که توافق نهایی احتمالاً شامل تعلیق موقت غنی سازی، خروج اورانیوم با غنای بالا و آزادسازی دارایی های ایران خواهد بود و ترامپ ناگزیر به ایجاد سازوکار بین المللی برای نظارت بر تنگه هرمز است.
نیویورک تایمز در گزارشی نوشت که اروپا علی رغم تلاش برای ایفای نقش در بحران تنگه هرمز و برگزاری نشست پاریس با حضور نزدیک به ۵۰ کشور، همچنان در حاشیه تحولات جنگ ایران و آمریکا قرار دارد. به نوشته این روزنامه آمریکایی، نشست رهبران فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایتالیا برای بحث درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تحتالشعاع تحولات میدانی و تصمیمگیریهای یکجانبه تهران و واشنگتن قرار گرفت.
این گزارش میافزاید که امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، خواستار ایفای نقش «راه سوم» برای اروپا میان قدرتهای بزرگ است، اما این دیدگاه با اختلافنظر میان متحدان اروپایی همراه شده است. نیویورک تایمز به نقل از تحلیلگران تصریح میکند که اروپا تا زمانی که آماده ورود به بازی خشن استفاده از زور نباشد، وزنه تأثیرگذاری در معادلات نخواهد بود.
در پایان این گزارش با اشاره به تنشها میان لندن و پاریس بر سر نحوه تعامل با واشنگتن و نیز تمسخر ترامپ علیه ناتو، خاطرنشان شد که اروپاییها اکنون در حال یادگیری نحوه عملکرد در جهانی بدون آمریکا هستند. با این حال، ابتکار اروپایی برای تنگه هرمز همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و به توقف درگیریها موکول شده است.
رسانههای چین و روسیه
سی جی تی ان هشدار داد تصاویر ماهوارهای نشان میدهد حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات و کشتیهای نفتی ایران، چندین لکه نفتی بزرگ در خلیج فارس ایجاد کرده است. برخی از این لکهها کیلومترها گسترش یافته و مناطق حفاظتشده مانند جزیره شیدور (محل زندگی لاکپشتها و پرندگان دریایی) و جزایر قشم و لاوان را تهدید میکنند. کارشناسان هشدار میدهند که این فاجعه زیستمحیطی به صخرههای مرجانی، آبزیان و معیشت جوامع ساحلی ایران آسیب جدی وارد میکند. علاوه بر این، ماه گذشته باران سیاه و سمی ناشی از آتشسوزی تأسیسات نفتی در تهران بارید که مقامات هشدار دادند بسیار اسیدی بوده و برای پوست و ریه خطرناک است. مدیرکل سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرد آسیب به تأسیسات نفتی ایران، مواد غذایی، آب و هوا را آلوده میکند و سلامت کودکان، سالمندان و بیماران را به خطر میاندازد.
شینهوا در تحلیلی نوشت: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به درخواست پاکستان آتشبس با ایران را تمدید کرد، اما تاریخی برای پایان آن تعیین نکرد. با این حال، ایران از شرکت در دور دوم مذاکرات خودداری کرده و لغو محاصره دریایی بنادر ایران در تنگه هرمز را پیششرط خود اعلام کرده است. مقامات ایرانی میگویند اقدامات تحریکآمیز و نقض آتشبس از سوی آمریکا (از جمله حمله به یک کشتی تجاری ایرانی) نشاندهنده عدم جدیت واشنگتن در دیپلماسی است. وزیر خارجه ایران تأکید کرده که حفظ دستاوردهای هستهای، صنعتی و علمی کشور خط قرمز مذاکرات است.
در مقابل، آمریکا ضمن تمدید آتشبس، محاصره را حفظ و سه ناوگان هواپیمابر به منطقه اعزام کرده است. کارشناسان معتقدند تمدید آتشبس بیشتر یک مانور تاکتیکی برای خرید زمان است تا گامی قطعی به سوی صلح. مشاور رئیس مجلس ایران هشدار داده که ادامه محاصره تفاوتی با بمباران ندارد و باید پاسخ نظامی داده شود. در مجموع، با وجود حفظ آتشبس، بنبست دیپلماتیک همچنان پابرجاست و آینده مذاکرات نامشخص به نظر میرسد.
به گفته یوری لیامین، تحلیلگر نظامی روس، ایران ممکن است دارای «سلاحهایی با قابلیتهای هنوز شناسایینشده» باشد که در صورت ازسرگیری جنگ از آنها استفاده کند. وی به اسپوتنیک گفت: این سلاحها شامل موشکهای دوربرد بالستیک و کروز، پهپادهای انتحاری جدید و تسلیحات ضدکشتی (موشک، اژدر، مین) میشود. همچنین ایران در حال بازسازی سریع زیرساختهای آسیبدیده، ذخیره مایحتاج ضروری، پاکسازی مین و افزایش تولیدات نظامی به ویژه در کارخانههای زیرزمینی است. لیامین هشدار داد که ایران تهدید به حملات تلافیجویانه علیه زیرساختهای حیاتی متحدان منطقهای آمریکا را مطرح کرده است.
ریانووستی روسیه در تحلیلی نوشت: علاوه بر نفت و کودهای شیمیایی، تنگه هرمز گذرگاه حیاتی برای صادرات گوگرد تجاری نیز هست. گوگرد عمدتاً به اسید سولفوریک تبدیل میشود که در تولید کودهای کشاورزی، فرآوری نفت (بنزین با اکتان بالا)، باتریهای خودرو، مواد منفجره، محصولات الکترونیک (تولید ریزتراشهها و نمایشگرها) و حتی استخراج اورانیوم به روش لیچینگ کاربرد دارد. کشورهای حاشیه خلیج فارس (امارات، عربستان، قطر، کویت و ایران) حدود نیمی از گوگرد جهان را تولید میکنند. بسته شدن تنگه هرمز و ادامه محاصره، ضمن ضرر هنگفت به این کشورها، باعث شده صنایع آمریکایی جایگزین آنها در بازارهای جهانی شوند. همچنین کمبود اسید سولفوریک میتواند زنجیره تأمین اورانیوم برای نیروگاههای هستهای (به ویژه در اروپا که همچنان ۲۵٪ وابسته به اورانیوم روسیه است) را مختل کند و قیمت مواد غذایی و انرژی را افزایش دهد.
ریانووستی در مقاله دیگری به تضاد عجیب بین رشد شاخصهای بورس آمریکا (S&P 500 و نزدک) در بحبوحه جنگ علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز میپردازد. نویسنده این پدیده را ناشی از دو باور اشتباه سرمایهگذاران میداند: اول اینکه درگیری کوتاهمدت و زودگذر است، و دوم اینکه ترامپ در نهایت عقبنشینی میکند. اما کارشناسان هشدار میدهند که حتی در صورت تداوم آتشبس، بازسازی زیرساختهای تخریبشده سالها طول میکشد و زنجیره تأمین جهانی برای همیشه گرانتر و غیرقابلپیشبینیتر خواهد ماند. نهادهایی مانند موسسه اقتصاد آلمان، بلومبرگ، صندوق بینالمللی پول و کمیسیون اروپا تأکید دارند که اروپا وارد طولانیترین بحران انرژی و تورمی در ۵۰ سال اخیر شده و احتمال جیرهبندی کالاها (کوپن) وجود دارد. تنها خوشبینها کشورهای صادرکننده مواد خام با ذخایر عظیم هستند که میتوانند از این شوک سربلند بیرون آیند.
رسانههای رژیم صهیونیستی
هاآرتص در تحلیلی نوشت: جنگ با ایران و بسته شدن تنگه هرمز، تنها به بحران نفت منجر نشده، بلکه اختلال در ترابری کودهای شیمیایی نیز آسیب جدی به متحدان اسرائیل زده است. در کنیا و هند که روابط راهبردی با اسرائیل دارند، کمبود کود کشاورزی کشت محصولات را به خطر انداخته و هزینه یارانه کود در هند را میلیاردها دلار افزایش داده است. سازمان ملل هشدار داده که ادامه این وضعیت ممکن است ۴۵ میلیون نفر دیگر را به گرسنگی حاد دچار کند.
طرحی بشردوستانه به رهبری سازمان ملل برای ایجاد کریدوری مستقل جهت عبور کود از تنگه هرمز پیشنهاد شده که بر پایه تجارب موفق قبلی (مانند ابتکار غله دریای سیاه در ۲۰۲۲ و سازوکار کمک به غزه در ۲۰۲۳) طراحی شده است. این طرح فنی و محدود به کالاهای بشردوستانه است و هیچ الزام سیاسی یا نظامی برای طرفین، از جمله اسرائیل، ایجاد نمیکند. نویسنده که از مقامات سابق سازمان ملل است، استدلال میکند که اسرائیل میتواند و باید از این مکانیسم حمایت ضمنی کند، زیرا نه تنها هزینهای برایش ندارد، بلکه به دوستانش در هند، کنیا و دیگر کشورها کمک میکند و مانع از آن میشود که ایران عبور هر محموله را به دریافت امتیازات سیاسی و مالی جداگانه مشروط کند. در شرایطی که حوثیها تهدید به بستن بابالمندب نیز کردهاند، حمایت از مکانیسم سازمان ملل کمترین کاری است که اسرائیل میتواند برای دوستانش انجام دهد.
هاآرتص در تحلیل دیگری، سیستم حاکم بر اسرائیل تحت رهبری نتانیاهو و خانواده اش را سمی و فاسد ارزیابی کرده است. به نوشته این روزنامه، اسرائیل کنونی رژیمی شکسته، تقسیم شده و منزوی است که با وجود این وضعیت، رهبرانش هیچ خودانتقادی و بازنگری در عملکرد خود ندارند. در عوض، آنها بر اشتباهاتشان اصرار می ورزند، لحن خود را تندتر کرده، همزمان با دوستان خارجی و مخالفان داخلی تندی می کنند و بر قمار با جان شهروندان و آینده کشور افزوده اند.
نویسنده تأکید می کند که اسرائیل نیاز حیاتی به تغییر بنیادین و رهبری جدید دارد. رهبری که درک کند تا زمانی که از پیشبرد راه حلی برای مناقشه اسرائیل-فلسطین سرباز زند—یعنی تا زمانی که از آغاز فرآیندی دیپلماتیک برای آزادسازی فلسطینیان از کنترل توسط اسراییل امتناع کند—هیچ شانسی برای حفظ استقلال و تحقق کامل آن نخواهد داشت. چنین رهبری باید به دنبال سازش، صلح با دشمنان و آرامش در داخل کشور باشد.
در نهایت، هاآرتص می گوید اسرائیل به رهبری نیاز دارد که تمام شهروندانش—اعم از یهود و عرب—بتوانند در مرزهای به رسمیت شناخته شده در امنیت زندگی کنند و از چشمانداز موعودگرایانه تشکیل دولتی هلاکی (بر اساس قوانین دین یهود) در مرزهای وعده داده شده در کتاب مقدس دست بردارد. تنها در این صورت است که اسرائیل میتواند آیندهای واقعی و روز استقلالی شاد داشته باشد.
تایمز اسرائیل در گزارشی نوشته است: روز یادبود اسرائیل امسال در شرایطی برگزار شد که شکافهای سیاسی و اجتماعی به عمیقترین سطح خود رسیدهاند. اگر این روز زمانی یکی از نمادهای وحدت بود، اکنون بیش از هر زمان دیگر تضادهای درونی جامعه را آشکار میکند. دو سال و نیم پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، فشارهایی مانند جنگهای منطقهای، تلفات فزاینده، فراخوانهای مکرر نیروهای ذخیره و امتناع دولت از تشکیل کمیسیون تحقیق مستقل درباره فاجعه اکتبر، اعتماد عمومی به رهبری سیاسی را به شدت کاهش داده است.
برخلاف گذشته که اختلافات عمدتاً حول جنگها یا سیاستهای خاص بود، اکنون خشم عمومی متوجه رهبرانی است که از پذیرش مسئولیت شخصی طفره میروند، در حالی که همچنان از شهروندان فداکاری و خدمت طولانی میخواهند. نظرسنجیها نشان میدهد که اعتماد به ارتش (۷۸ درصد) همچنان بالاست، اما اعتماد به دولت تنها ۳۰ درصد است. خانوادههای قربانیان و گروگانها بسیاری از مراسم رسمی را تحریم کردهاند و به جای آن، تظاهرات و آیینهای جایگزین برگزار کردهاند.
در مجموع، روز یادبود امسال به جای همبستگی ملی، یادآور شکاف عمیق میان فداکاریهای شهروندان عادی و مسئولیتگریزی رهبران سیاسی است. با ادامه جنگها در جبهههای متعدد (غزه، لبنان، کرانه باختری و رویارویی با ایران) و تداوم معافیت سربازی برای یهودیان فوقارتدوکس، خشم عمومی همچنان رو به افزایش است.
